← Yazılara dön
YAKINLIK & ADALET

Başkası Yapsa Affetmezdin.

Sevdiğimiz birinin yanlışını anlamaya çalışırken, o yanlışın kimi incittiğini unutuyor olabilir miyiz?

Okuma köşem ↗

Seçimlerin yalnızca bu tarayıcıda saklanır.

Sevdiğimiz birinin yanlışını anlamaya çalışırken, o yanlışın kimi incittiğini unutuyor olabilir miyiz?

Bir restoranda olduğumuzu düşünelim. Yan masadaki biri garsona çıkışıyor. Sesini yükseltiyor, küçümseyici konuşuyor.

Rahatsız oluyoruz.

“İnsanlara böyle davranılmaz.”

Şimdi aynı sahnede, o kişinin yakın arkadaşımız olduğunu düşünelim. Garsona dönüp bir açıklama yapıyoruz:

“Sen kusura bakma. Aslında çok iyi biridir, bugün biraz gergin.”

Davranış aynı. Ama bu kez bir gerekçemiz var.

Belki gerçekten zor bir gün geçiriyordur. Peki yan masadaki yabancının nasıl bir gün geçirdiğini biliyor muyduk?

Mesele, ikisine de aynı sertlikle davranmak değil. Birine gösterdiğimiz anlayışı diğerinden neden bu kadar kolay esirgediğimiz.

Rachel Forbes ve Jennifer Stellar’ın 2022’de yayımlanan araştırması, bu çelişkiye dört çalışma üzerinden bakıyor. Katılımcılar, yakınlarının yanlışlarını yabancıların veya daha uzak tanıdıklarının yanlışlarına kıyasla daha yumuşak değerlendirebiliyor; onları eleştirme ve cezalandırma istekleri daha düşük olabiliyor. PubMed

Alexa Weiss ve Pascal Burgmer’in 1.019 katılımcıyı kapsayan başka bir araştırmasında ise insanlar, varsayımsal yanlışları yapan yakınlarını kendilerinden bile daha hoşgörülü değerlendirebiliyor. Ancak bu eğilim, ilişkiyi nasıl gördüklerine göre değişiyor. kar.kent.ac.uk

Bunlar herkesin her koşulda yakınını kayırdığını göstermiyor. Daha yumuşak bir değerlendirme yapmakla gerçek hayatta affetmek de aynı şey değil. Araştırmaların gösterdiği, yakınlığın değerlendirmelerimizde yer tutabildiği. PubMed

Benim burada kendime sormak istediğim şu: Birini tanıyor olmam, davranışını daha iyi anlamamı mı sağlıyor; yoksa o davranışı yeterince sorgulamamı mı engelliyor?

Elbette yıllardır tanıdığımız bir insanı tek hatasına indirgemek doğru değil. İyi taraflarını, zorlandığı noktaları, yaşadıklarını biliyoruz. Onun hakkında bir yabancıdan daha fazla bilgiye sahip olmamız, değerlendirmemizi haklı olarak değiştirebilir.

Fakat bir insanın bütün hayatını tek davranışına indirgememekle, o davranışın sorumluluğunu ortadan kaldırmak farklı şeyler.

“Ben onun nasıl biri olduğunu biliyorum” demek, “O anda nasıl davrandığını da görüyorum” dememize engel olmamalı.

Restorandaki garson, arkadaşımızın geçmişte yaptığı iyilikleri bilmiyor olabilir. O anda karşılaştığı şey, kendisine yöneltilen sözler. Arkadaşımızın iyi biri olduğuna duyduğumuz inanç, o sözlerin ağırlığını onun açısından azaltmak zorunda değil.

Bana iyi davranması, herkese iyi davrandığının kanıtı değildir.

Bence zor olan, sevdiğimiz insanın karşısına geçmek değil; onun yanında dururken kendi ölçümüzü kaybetmemek.

“Zorlandığını biliyorum ama bu yaptığın doğru değildi” diyebilmek.

Bunu söylemek için onu herkesin önünde mahcup etmek, bütün geçmişini yok saymak veya ilişkiyi bitirmek gerekmiyor. Fakat yakınlığımızı korumak uğruna, zarar gören kişiden yaşadığını önemsiz saymasını da beklememeliyiz.

Bir an için isimleri değiştirmeyi deneyebiliriz. Aynı sözü sevmediğimiz biri söyleseydi, aynı davranışı bir yabancı yapsaydı ne düşünürdük?

Cevabımız değişiyorsa bunun mutlaka haksızlık olduğu söylenemez; bildiğimiz farklı ayrıntılar olabilir. Yine de neyin değiştiğine bakmaya değer: Olay hakkında bildiklerimiz mi, yapan kişiye duyduğumuz bağlılık mı?

Ben, sevdiğim birinin hatasını görebilmenin ona duyduğum sevgiyi eksiltmek zorunda olmadığını düşünüyorum. Tam tersine, onunla dürüst bir ilişki kurabilmenin parçası olabilir.

Birinin yanında olmak, yaptığı her şeyin yanında olmak değildir.

Yanlışın sahibini seviyor olmamız, o yanlışın bedelini başkasının ödemesini daha kabul edilebilir yapmaz.

BİR SONRAKİ YAZIDA BULUŞALIM

Haftada iki yazı.
Biraz daha kendimize bakmak için.

İnsan davranışı, ilişkiler ve hayat üzerine yeni yazılarım e-posta kutunuza gelsin. Ücretsiz.

Gönderim sıklığı: yeni yazı yayımlandıkça

Şifre ve ek onay yok. Her e-postadan sıklığı değiştirebilir veya dilediğiniz zaman ayrılabilirsiniz.

Ahmet Mertkan Koşaroğlu
Okuma köşeme dön ↗
BU DÜŞÜNCEYİ PAYLAŞIN
Bu yazıdan bir söz kartı
Bana iyi davranması, herkese iyi davrandığının kanıtı değildir. — Ahmet Mertkan Koşaroğlu
PAYLAŞMAK İÇİN BİR CÜMLE

Bir düşünce,
bir başkasına ulaşsın.

Yazıdan seçilmiş bu cümleyi hikâyenizde paylaşabilirsiniz.

1080 × 1920 · PNG. Telefonda görsel açılırsa üzerine basılı tutup fotoğraflarınıza kaydedebilirsiniz.

OKURUN NOTU

Siz ne düşünüyorsunuz?

Sevdiğiniz birinin yanlışını değerlendirirken kendi ölçünüzü korumak için neye dikkat ediyorsunuz?

Yazının sizde bıraktığı düşünceyi paylaşın. Yorumlar incelendikten sonra adınız ve soyadınızla yayımlanır. Yanıt verdiğimde e-posta ile haberiniz olur.

Yorumlar yükleniyor…

Bir yorum bırakın

E-postanız yayımlanmaz. Yalnızca bu yoruma verdiğim yanıtı iletmek için kullanılır; bülten aboneliği oluşturmaz. Kendi adresinizi yazın.

AHMET MERTKAN KOŞAROĞLU · YENİ KİTAP
Yaşadıkça — Doğru Bildiklerime Yeniden Bakarken kitabının ön kapağı
YAŞADIKÇADoğru Bildiklerime Yeniden Bakarken
KİTAPÇILARDA VE ONLINE SATIŞTA

Bu kitapta
biraz da
siz varsınız.

Bir kararınız. Bir kırgınlığınız.
Yıllar sonra başka türlü baktığınız bir hatıranız.

Bir hayatın içinden, kendi hayatınıza doğru.

KİTABIN ARDINDAKİ HİKÂYESize bir notum var.

İnsan bazı sözleri, söyleyen kişiye artık sarılamayacağı yaşta anlıyor.

Çocukken büyükbabamın söylediği sözleri dinlerdim. Bazılarının anlamını yıllar sonra, kendi hayatımın içinde öğrendim. Bir kararın önünde dururken, bir yanlışımdan dönerken, oğluma bakarken…

İçimden ona anlatmak geliyor. “Şimdi anladım,” demek istiyorum. Sonra, anladığımı söyleyebileceğim yerde olmadığını bir kez daha hatırlıyorum.

En çok da sıradan bir akşama dönmek isterdim. Onun işten geldiği, benim çocuk olduğum, daha önümüzde ne kadar zaman bulunduğunu düşünmediğimiz bir akşama. Biraz daha otursak. Bildiğim bir şeyi yeniden anlatsa. Sesini duysam.

O zaman tekrar gibi gelen şeyin, bir gün insanın en büyük özlemine dönüşeceğini bilmiyordum.

Annemin okumayı öğretmeye çalıştığı çocuk, şimdi bir kitap yazdı. O gün masadan kalkmak istiyordum. Bugün yazdığım her sayfada onun sabrından bir şey var. Bunu bilmesini istiyorum.

Babama kızdığım günler de oldu. Beni anlamasını bekledim. Sonra kendi kararlarımın sonuçlarıyla yaşarken, iyi niyetle de yanılabildiğimizi gördüm. İçimdeki bütün kırgınlıklar geçmedi. Ama artık ona bakarken yalnızca kırıldığım yerleri görmüyorum.

İnsan ailesini anlatırken zorlanıyor. Sevgisi de gerçek, kırgınlığı da. Aynı insana hem söyleyemediği bir sitemi hem de sarılma isteği olabiliyor.

Belki senin de bu satırları okurken aklına gelen biri vardır. Sesini özlediğin, seni bir türlü anlamadığını düşündüğün ya da sevgini zaten bildiğine inanıp söylemeyi ertelediğin biri.

Ben bazı sözlerimi artık hatıralara söylüyorum. Bazılarınıysa hâlâ duyabilecek insanlara yetiştirmek istiyorum.

Her şeyin düzelmesini beklemeden. Bütün kırgınlıklar bitmeden. Hayat biraz daha kolaylaşmadan.

Çünkü bir gün oğlum beni hatırladığında, onu ne kadar sevdiğimi anlamak için benim yaşıma gelmek zorunda kalmasın istiyorum.

Ahmet Mertkan Koşaroğlu
YAZILARDA BULUŞALIM

Haftada iki yazı,
e-posta kutunuzda.

İnsan davranışı, ilişkiler ve hayat üzerine birlikte düşünelim. Ücretsiz e-posta aboneliğiyle yeni yazılarımı takip edin.

Tüm yazılar herkese açık. Abonelik, yazıları e-postayla almak isteyenler için.

Gönderim sıklığı: yeni yazı yayımlandıkça

Şifre ve ek onay yok. Her e-postadan sıklığı değiştirebilir veya dilediğiniz zaman ayrılabilirsiniz.