Başkası Yapsa Affetmezdin.
Sevdiğimiz birinin yanlışını anlamaya çalışırken, o yanlışın kimi incittiğini unutuyor olabilir miyiz?
Seçimlerin yalnızca bu tarayıcıda saklanır.
Sevdiğimiz birinin yanlışını anlamaya çalışırken, o yanlışın kimi incittiğini unutuyor olabilir miyiz?
Bir restoranda olduğumuzu düşünelim. Yan masadaki biri garsona çıkışıyor. Sesini yükseltiyor, küçümseyici konuşuyor.
Rahatsız oluyoruz.
“İnsanlara böyle davranılmaz.”
Şimdi aynı sahnede, o kişinin yakın arkadaşımız olduğunu düşünelim. Garsona dönüp bir açıklama yapıyoruz:
“Sen kusura bakma. Aslında çok iyi biridir, bugün biraz gergin.”
Davranış aynı. Ama bu kez bir gerekçemiz var.
Belki gerçekten zor bir gün geçiriyordur. Peki yan masadaki yabancının nasıl bir gün geçirdiğini biliyor muyduk?
Mesele, ikisine de aynı sertlikle davranmak değil. Birine gösterdiğimiz anlayışı diğerinden neden bu kadar kolay esirgediğimiz.
Rachel Forbes ve Jennifer Stellar’ın 2022’de yayımlanan araştırması, bu çelişkiye dört çalışma üzerinden bakıyor. Katılımcılar, yakınlarının yanlışlarını yabancıların veya daha uzak tanıdıklarının yanlışlarına kıyasla daha yumuşak değerlendirebiliyor; onları eleştirme ve cezalandırma istekleri daha düşük olabiliyor. PubMed
Alexa Weiss ve Pascal Burgmer’in 1.019 katılımcıyı kapsayan başka bir araştırmasında ise insanlar, varsayımsal yanlışları yapan yakınlarını kendilerinden bile daha hoşgörülü değerlendirebiliyor. Ancak bu eğilim, ilişkiyi nasıl gördüklerine göre değişiyor. kar.kent.ac.uk
Bunlar herkesin her koşulda yakınını kayırdığını göstermiyor. Daha yumuşak bir değerlendirme yapmakla gerçek hayatta affetmek de aynı şey değil. Araştırmaların gösterdiği, yakınlığın değerlendirmelerimizde yer tutabildiği. PubMed
Benim burada kendime sormak istediğim şu: Birini tanıyor olmam, davranışını daha iyi anlamamı mı sağlıyor; yoksa o davranışı yeterince sorgulamamı mı engelliyor?
Elbette yıllardır tanıdığımız bir insanı tek hatasına indirgemek doğru değil. İyi taraflarını, zorlandığı noktaları, yaşadıklarını biliyoruz. Onun hakkında bir yabancıdan daha fazla bilgiye sahip olmamız, değerlendirmemizi haklı olarak değiştirebilir.
Fakat bir insanın bütün hayatını tek davranışına indirgememekle, o davranışın sorumluluğunu ortadan kaldırmak farklı şeyler.
“Ben onun nasıl biri olduğunu biliyorum” demek, “O anda nasıl davrandığını da görüyorum” dememize engel olmamalı.
Restorandaki garson, arkadaşımızın geçmişte yaptığı iyilikleri bilmiyor olabilir. O anda karşılaştığı şey, kendisine yöneltilen sözler. Arkadaşımızın iyi biri olduğuna duyduğumuz inanç, o sözlerin ağırlığını onun açısından azaltmak zorunda değil.
Bana iyi davranması, herkese iyi davrandığının kanıtı değildir.
Bence zor olan, sevdiğimiz insanın karşısına geçmek değil; onun yanında dururken kendi ölçümüzü kaybetmemek.
“Zorlandığını biliyorum ama bu yaptığın doğru değildi” diyebilmek.
Bunu söylemek için onu herkesin önünde mahcup etmek, bütün geçmişini yok saymak veya ilişkiyi bitirmek gerekmiyor. Fakat yakınlığımızı korumak uğruna, zarar gören kişiden yaşadığını önemsiz saymasını da beklememeliyiz.
Bir an için isimleri değiştirmeyi deneyebiliriz. Aynı sözü sevmediğimiz biri söyleseydi, aynı davranışı bir yabancı yapsaydı ne düşünürdük?
Cevabımız değişiyorsa bunun mutlaka haksızlık olduğu söylenemez; bildiğimiz farklı ayrıntılar olabilir. Yine de neyin değiştiğine bakmaya değer: Olay hakkında bildiklerimiz mi, yapan kişiye duyduğumuz bağlılık mı?
Ben, sevdiğim birinin hatasını görebilmenin ona duyduğum sevgiyi eksiltmek zorunda olmadığını düşünüyorum. Tam tersine, onunla dürüst bir ilişki kurabilmenin parçası olabilir.
Birinin yanında olmak, yaptığı her şeyin yanında olmak değildir.
Yanlışın sahibini seviyor olmamız, o yanlışın bedelini başkasının ödemesini daha kabul edilebilir yapmaz.
Haftada iki yazı.
Biraz daha kendimize bakmak için.
İnsan davranışı, ilişkiler ve hayat üzerine yeni yazılarım e-posta kutunuza gelsin. Ücretsiz.

Yorumlar yükleniyor…